Μεταβολική ψυχιατρική
Ψυχονευροορμονολογία: ορμονικός έλεγχος, διάθεση και ενέργεια
TRT για τεκμηριωμένο ανδρικό υπογοναδισμό και HRT για ενδεδειγμένα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα με αρμόδιο ειδικό, όχι ως γενική θεραπεία κατάθλιψης ή κόπωσης.
Η σχετική φροντίδα στο ιατρείο
Η αξιολόγηση, το θεραπευτικό πλάνο και τα όρια της παρεχόμενης φροντίδας περιγράφονται στην υπηρεσία Ψυχονευροορμονολογία.
Η σχέση εγκεφάλου, ορμονών και μεταβολισμού
Η ψυχική και η σωματική υγεία συνδέονται στενά. Ο ύπνος, το χρόνιο στρες, ο θυρεοειδής, οι γοναδικές ορμόνες, η μεταβολική κατάσταση και ορισμένα φάρμακα μπορούν να επηρεάζουν την ενέργεια, τη συγκέντρωση και τη διάθεση. Η αξιολόγησή τους εντάσσεται στη βιοψυχοκοινωνική κατανόηση της κλινικής εικόνας.
Στο ιατρείο η ψυχιατρική αξιολόγηση περιλαμβάνει την αναζήτηση πιθανών οργανικών ή φαρμακογενών συνιστωσών. Ο θεράπων ψυχίατρος προτείνει στοχευμένες βιοχημικές και ορμονικές εξετάσεις με βάση το ιστορικό και την κλινική εξέταση.
Κατάθλιψη, απώλεια ενέργειας και στοχευμένη διερεύνηση
Κόπωση, μειωμένο ενδιαφέρον και δυσκολία συγκέντρωσης μπορεί να παρατηρούνται σε κατάθλιψη αλλά και σε ενδοκρινικές ή άλλες σωματικές καταστάσεις. Συνεκτιμώνται ο χρόνος έναρξης, ο ύπνος, η φαρμακευτική αγωγή, οι μεταβολές βάρους και, όπου υπάρχουν ενδείξεις, εργαστηριακά ευρήματα όπως θυρεοειδική λειτουργία, γλυκαιμική κατάσταση, γενική αίματος ή συγκεκριμένες ελλείψεις.
Η κλινική εκτίμηση διαχωρίζει μια ανεξάρτητη καταθλιπτική διαταραχή από συμπτώματα που σχετίζονται με σωματικό νόσημα· οι δύο καταστάσεις μπορούν επίσης να συνυπάρχουν. Όταν υποψιαζόμαστε ορμονικό αίτιο, οργανώνουμε συνεργασία με ενδοκρινολόγο χωρίς να αναστέλλουμε αναγκαία ψυχιατρική φροντίδα.
Χαμηλή τεστοστερόνη και μεταβολικός υπογοναδισμός
Ο όρος «ανδρόπαυση» χρησιμοποιείται συχνά για κόπωση ή πτώση της διάθεσης, όμως η ηλικία ή ένα μόνο χαμηλό αποτέλεσμα δεν αρκούν για διάγνωση υπογοναδισμού. Χρειάζονται συμβατά συμπτώματα και επαναληπτική, αξιόπιστη πρωινή μέτρηση τεστοστερόνης· ο ενδοκρινολόγος αξιολογεί, όταν ενδείκνυται, τη βιοδιαθέσιμη τεστοστερόνη και την αιτία της διαταραχής.
Παχυσαρκία, αντίσταση στην ινσουλίνη, διαταραχές ύπνου, φάρμακα και άλλοι παράγοντες μπορεί να συνδέονται με λειτουργικά χαμηλές τιμές. Η αντιμετώπιση του μεταβολικού υποστρώματος και η διερεύνηση της υποκείμενης αιτίας προηγούνται της υπόσχεσης ορμονικής θεραπείας.
TRT σε άνδρες και HRT στην εμμηνόπαυση: διακριτοί ρόλοι
Η θεραπεία υποκατάστασης τεστοστερόνης (TRT) αποφασίζεται και παρακολουθείται από τον κατάλληλο ειδικό μόνο όταν τεκμηριώνεται ένδειξη, αφού συζητηθούν οι αντενδείξεις, η γονιμότητα, οι πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και η απαιτούμενη παρακολούθηση. Δεν αποτελεί γενική θεραπεία κόπωσης, κατάθλιψης ή φυσιολογικής γήρανσης. Ο ψυχίατρος παρακολουθεί παράλληλα τη διάθεση, τον ύπνο και τις πιθανές ψυχιατρικές επιδράσεις.
Σε γυναίκες με συμπτώματα γύρω από την εμμηνόπαυση, συνεργαζόμαστε με ενδοκρινολόγο ή αρμόδιο γυναικολόγο για εκτίμηση της καταλληλότητας της ορμονικής θεραπείας (HRT). Οι οδηγίες NICE εξετάζουν την HRT για καταθλιπτικά συμπτώματα που αρχίζουν μαζί με άλλα εμμηνοπαυσιακά συμπτώματα και δεν πληρούν τα κριτήρια καταθλιπτικής διαταραχής. Η HRT δεν υποκαθιστά τη διάγνωση και θεραπεία μείζονος κατάθλιψης.
Στοχευμένα συμπληρώματα και «ομοιόσταση»: τι σημαίνει στην πράξη
Ο Δρ. Νικόλαος Μωραΐτης, ως θεράπων ιατρός, αξιολογεί το ιστορικό και τα εργαστηριακά ευρήματα και εντάσσει στο θεραπευτικό πλάνο στοχευμένη διόρθωση ελλείψεων, όπως βιταμίνης Β12, φυλλικού οξέος, σιδήρου ή βιταμίνης D, όταν ενδείκνυται. Η επιλογή, η δόση και η διάρκεια της αγωγής εξατομικεύονται, με έλεγχο ασφάλειας, αλληλεπιδράσεων και ανταπόκρισης.
Στόχος είναι η υποστήριξη της σωματικής ισορροπίας και η αντιμετώπιση παραγόντων που επιβαρύνουν τη διάθεση ή την ενέργεια. Η διόρθωση ελλείψεων συνδυάζεται με φροντίδα του ύπνου, της διατροφής και του μεταβολισμού, μέσα στο συνολικό ψυχιατρικό θεραπευτικό πλάνο.
Πώς οργανώνεται η συνεργασία στο ιατρείο
Ο ψυχίατρος αξιολογεί τη διάγνωση, τις επιδράσεις των ψυχοφαρμάκων και τη λειτουργικότητα, προτείνει τις ενδεδειγμένες εξετάσεις και συνεκτιμά τα αποτελέσματα στη θεραπεία. Όπου απαιτείται εξειδικευμένη ενδοκρινολογική ή γυναικολογική διερεύνηση, οργανώνεται συνεργασία με τον αντίστοιχο ειδικό, ιδίως για την επιβεβαίωση ορμονικής διαταραχής και τον σχεδιασμό TRT ή HRT. Το κοινό πλάνο αποφεύγει τόσο την υποδιάγνωση σωματικών αιτίων όσο και την απόδοση κάθε ψυχικού συμπτώματος στις ορμόνες.
Σε σοβαρή κατάθλιψη, μανία ή αυτοκτονικό κίνδυνο προέχει η κατάλληλη ψυχιατρική ή επείγουσα φροντίδα· ένας ορμονικός έλεγχος δεν την αντικαθιστά.
Πηγές
- Endocrine Society — Testosterone therapy in men with hypogonadism: guideline resources
- NICE NG23 — Menopause: identification and management (recommendations on depressive symptoms)
- NICE NG222 — Depression in adults: treatment and management
- NIH ODS — Dietary supplement fact sheets, indications and safety