Ιατρική ψυχοθεραπεία
Διαταραχές προσωπικότητας: ψυχιατρική αξιολόγηση και εξειδικευμένη ψυχοθεραπεία
Προηγείται πρώτη επίσκεψη γνωριμίας και κλινικής αξιολόγησης, ώστε να εκτιμηθεί αν ο ιατρός μπορεί να βοηθήσει και να αναλάβει την ψυχοθεραπεία. Ανάλογα με τις ανάγκες, αναλαμβάνει επιλεγμένα περιστατικά ή προτείνει παραπομπή σε εξειδικευμένο ψυχοθεραπευτή.
Η σχετική φροντίδα στο ιατρείο
Η αξιολόγηση, το θεραπευτικό πλάνο και τα όρια της παρεχόμενης φροντίδας περιγράφονται στην υπηρεσία Προσωπικότητα.
Τι αξιολογούμε στις διαταραχές προσωπικότητας
Οι διαταραχές προσωπικότητας χαρακτηρίζονται από επίμονες δυσκολίες στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, ρυθμίζει τα συναισθήματά του και σχετίζεται με τους άλλους. Τα πρότυπα αυτά εμφανίζονται σε διαφορετικές καταστάσεις και προκαλούν ουσιαστική δυσφορία ή περιορισμό της λειτουργικότητας. Δεν αρκούν ένας έντονος χαρακτήρας, μια δύσκολη σχέση ή μια μεμονωμένη κρίση για να τεθεί διάγνωση.
Στο ιατρείο εξετάζουμε την αναπτυξιακή πορεία, τη σταθερότητα της εικόνας εαυτού, τον έλεγχο των παρορμήσεων, τις διαπροσωπικές σχέσεις και την ικανότητα διαχείρισης της έντασης. Η σύγχρονη διαγνωστική προσέγγιση συνεκτιμά τη βαρύτητα των δυσκολιών και τις ανάγκες φροντίδας, όχι μόνο την ονομασία μιας διαταραχής. Η κλινική συνέντευξη μπορεί να συμπληρώνεται με κατάλληλα δομημένα εργαλεία.
Οριακή διαταραχή προσωπικότητας: η ιδιαίτερη κλινική εικόνα
Στην οριακή διαταραχή μπορεί να συνυπάρχουν έντονη συναισθηματική αστάθεια, ευαισθησία στην απόρριψη ή στην εγκατάλειψη, ασταθής εικόνα εαυτού, παρορμητικές αντιδράσεις και επίμονο αίσθημα κενού. Σε ορισμένους θεραπευόμενους εμφανίζονται αυτοτραυματισμοί ή, υπό έντονη πίεση, παροδικές αποσυνδετικές εμπειρίες, όπως αίσθημα απομάκρυνσης από τον εαυτό τους. Η παρουσία ενός χαρακτηριστικού δεν αρκεί για τη διάγνωση.
Διερευνούμε τη διαχρονική πορεία και τη σχέση των συμπτωμάτων με τις διαπροσωπικές συνθήκες. Διακρίνουμε τις δυσκολίες αυτές από διαταραχές διάθεσης, μετατραυματικές καταστάσεις ή επιδράσεις ουσιών και αναγνωρίζουμε πιθανές συνυπάρχουσες διαταραχές. Η οδηγία S3 που χρησιμοποιείται εδώ αφορά ειδικά την οριακή διαταραχή· οι συστάσεις της δεν μεταφέρονται αυτόματα σε κάθε διαταραχή προσωπικότητας.
Ψυχοθεραπεία προσαρμοσμένη στη συγκεκριμένη διαταραχή
Για την οριακή διαταραχή, η οδηγία S3 συστήνει δομημένη, ειδικά προσαρμοσμένη ψυχοθεραπεία από επαγγελματίες εκπαιδευμένους στην αντίστοιχη μέθοδο. Μεταξύ των περισσότερο μελετημένων προσεγγίσεων είναι η διαλεκτική συμπεριφορική θεραπεία (DBT), με εκπαίδευση σε δεξιότητες ρύθμισης συναισθήματος και αντοχής στην ένταση, και η θεραπεία βασισμένη στη νοητικοποίηση (MBT), που καλλιεργεί την κατανόηση των δικών μας ψυχικών καταστάσεων και εκείνων των άλλων.
Άλλες μελετημένες προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τη θεραπεία σχημάτων και την εστιασμένη στη μεταβίβαση ψυχοθεραπεία, η οποία επεξεργάζεται πρότυπα σχέσεων όπως αναδύονται στη θεραπευτική σχέση. Η επιλογή δεν γίνεται με βάση μια γενική προτίμηση μεθόδου, αλλά τη διάγνωση, τους θεραπευτικούς στόχους, τη βαρύτητα και την κατάλληλη εκπαίδευση του θεραπευτή. Δεν έχει τεκμηριωθεί μία μέθοδος ως καλύτερη για όλους.
Ο ρόλος του ιατρού και η συνεργασία με ψυχοθεραπευτές
Η ψυχοθεραπευτική συνεργασία με τον Δρ. Νικόλαο Μωραΐτη ξεκινά με μια πρώτη επίσκεψη γνωριμίας και κλινικής αξιολόγησης. Συζητούνται οι δυσκολίες, οι ανάγκες και οι προσδοκίες του θεραπευόμενου, ώστε να εκτιμηθεί αν ο ιατρός μπορεί να προσφέρει την κατάλληλη βοήθεια και να αναλάβει ο ίδιος την ψυχοθεραπεία. Η πρώτη επίσκεψη δεν συνεπάγεται αυτόματα έναρξη ψυχοθεραπευτικής συνεργασίας.
Ο ιατρός αναλαμβάνει επιλεγμένα περιστατικά, αξιοποιώντας την εκπαίδευσή του σε ψυχοδυναμικές, γνωσιακές–συμπεριφορικές και συστημικές προσεγγίσεις. Όταν κρίνεται καταλληλότερη διαφορετική εξειδίκευση ή οργανωμένο θεραπευτικό πρόγραμμα, προτείνει παραπομπή σε εξειδικευμένο ψυχοθεραπευτή ή κατάλληλη δομή, ανάλογα με τη διαταραχή και τις ανάγκες του θεραπευόμενου. Όπου χρειάζεται, η ψυχιατρική παρακολούθηση μπορεί να συνεχίζεται παράλληλα, με συντονισμό της φροντίδας και συναίνεση του θεραπευόμενου.
Πότε έχει θέση η φαρμακοθεραπεία
Στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας η φαρμακοθεραπεία δεν αποτελεί την κύρια θεραπεία ούτε υποκαθιστά την κατάλληλη ψυχοθεραπεία. Μπορεί να χρειάζεται για τεκμηριωμένες συνυπάρχουσες διαταραχές, όπως κατάθλιψη, ή να εξετάζεται συμπληρωματικά και για περιορισμένο διάστημα για συγκεκριμένα συμπτώματα, με σαφή κλινικό στόχο και επανεκτίμηση.
Αξιολογούμε το πραγματικό όφελος κάθε σκευάσματος, τις αλληλεπιδράσεις, τον κίνδυνο υπερδοσολογίας και την πιθανότητα εξάρτησης. Αποφεύγουμε την άσκοπη συσσώρευση φαρμάκων και την αυτόματη παράταση αγωγής που προστέθηκε σε μια κρίση. Η επιλογή και η παρακολούθηση συντονίζονται από τον θεράποντα ψυχίατρο, σε συνάρτηση με το συνολικό θεραπευτικό πλάνο.
Σταθερό πλαίσιο, ασφάλεια και λειτουργική αποκατάσταση
Η θεραπευτική συνεργασία χρειάζεται σαφείς στόχους, συμφωνημένο πλαίσιο και εξατομικευμένο σχέδιο αντιμετώπισης κρίσεων. Αυτοτραυματισμός ή αυτοκτονικός ιδεασμός αξιολογούνται κλινικά με προσοχή. Σε άμεσο κίνδυνο για τη ζωή απαιτείται επείγουσα βοήθεια μέσω 112 ή 166 ή προσέλευση σε εφημερεύον νοσοκομείο, χωρίς αναμονή απάντησης από τη γραμματεία.
Η πρόοδος αποτιμάται όχι μόνο από τη μείωση των κρίσεων, αλλά και από τη βελτίωση της συναισθηματικής ρύθμισης, των σχέσεων, της αυτονομίας και της καθημερινής λειτουργίας. Συνεκτιμούμε τον ύπνο, τη χρήση ουσιών και τη σωματική υγεία. Υπάρχουν αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές και δυνατότητα ουσιαστικής βελτίωσης, με πορεία και διάρκεια που διαφέρουν για κάθε θεραπευόμενο.